Het DOEL van begrijpend lezen mag NOOIT zijn: het correct beantwoorden van de VRAGEN of het correct toepassen van Lees strategieën .

Wat is WEL het doel van begrijpend lezen?

Het doel van begrijpend lezen is BEGRIJPEN WAT JE LEEST en daarbij je WOORDENSCHAT en je KENNIS VAN DE WERELD VERGROTEN. Door veel te lezen, leer je steeds nieuwe woorden en kunt deze steeds weer koppelen aan woorden die je al weet. Dit vergroot je woordenschat enorm. En wat hierbij nog meer helpt, is het PRATEN met anderen OVER DE INHOUD van de tekst. Hierbij leer je van elkaar. De strategieën moeten niet expliciet worden aangeboden maar op een natuurlijke manier worden gebruikt.

Leesstrategieën zijn dus een middel om je leesdoel te bereiken. Er zal dus wel aandacht moeten zijn voor deze strategieën tijdens de lessen voor begrijpend lezen. Toch moet ook bij deze lessen het begrip van de inhoud van de tekst centraal staan. Het aanleren van leesstrategieën leidt namelijk wel tot kennis over leesstrategieën, maar niet tot beter leesbegrip. Dat komt doordat het werken met leesstrategieën het werkgeheugen teveel belast. Deze heb je hard nodig om de tekst te begrijpen. (zie o.m. Bjorklund & Douglas, 1997; Kintsch, 1998). Ook werkt het vaak demotiverend voor de leerlingen. “Een aanpak waarin strategieën niet expliciet aangeleerd worden, maar op een natuurlijke en motiverende manier worden gebruikt in gesprekken waarin de inhoud van de tekst centraal staat (de zogenaamde content-aanpak) is wel effectief.” Zo schrijven Anneke Smits en Erna van Koeven in een blog op Geletterdheid en schoolsucces (2015).  McKeown,Beck en Blake (2009) laten zien dat deze werkwijze leidt tot meer en langere taaluitingen van leerlingen en daarmee tot een actievere verwerking van de tekst.

De cursus Begrijpend Lezen – Alle teksten de baas is bedoeld om kinderen handvatten te geven hoe ze de tekst kunnen begrijpen. Door middel van een kort stappenplan, die ze al snel niet meer nodig hebben, leren ze hoe ze dat moeten doen. Ik licht hier een tipje van de sluier op van hoe dat bij de cursus Begrijpend Lezen – alle teksten de baas geleerd wordt:

1. Kijk eerst als een soort HELIKOPERTJE over de tekst. Je ziet de titel, plaatjes en kopjes en bedenkt: WAT WEET IK AL over dit onderwerp. Je zet daarmee je hersenen alvast op het juiste spoor zodat je tijdens het lezen van de tekst nieuwe woorden of begrippen kan toevoegen. Zo vergroot je je woordenschat.

2. Ga de tekst lezen, stop af en toe en maak er een BEELD van in je hoofd. “Ik zie het, ik begrijp het” is hierbij heel belangrijk (zie hiervoor mijn blog op de website).

3.MARKEER woorden die jij belangrijk vindt en praat er over met een ander. Zo leer je veel van elkaar. Waarom vind je iets belangrijk? Wat vindt de ander?

De vragen zijn bedoeld om te checken of je het begrepen hebt.

Inhoud van de cursus Alle teksten de baas!

Alles over:
Begrijpend Lezen – Alle teksten de baas!

In 2013 werd de basis gelegd voor Begrijpend Lezen – Alle teksten de baas! Tijdens het werken met de kinderen in de praktijk en onderzoek in de literatuur, is deze manier van werken vaste vormen gaan aannemen. Door de goede resultaten van de leerlingen, zowel in het PO als in het VO, heeft dit geresulteerd in een stappenplan en een lessenserie voor Remedial Teachers. Sinds 2017 worden deze actief door Remedial Teachers en vanaf 2018 ook door scholen ingezet na het volgen van een dagcursus of teamtraining.

Tijdens de training voor kinderen en de train de trainer wordt het Basis-Kern-Actie model gehanteerd. De Basis bestaat onder andere uit de basisvaardigheden die nodig zijn voor leesbegripvaardigheden. Hierbij valt te denken aan de werking van de hersenen, zoals het geheugen, oogvaardigheden die nodig zijn om een tekst vloeiend gefocust te kunnen lezen. Er is veel aandacht voor executieve functies, cognitieve- en metacognitieve vaardigheden. Het bewegend leren is hierdoor een vanzelfsprekendheid, zodat de lessen nooit saai zijn en altijd “verantwoorde tussendoortjes” bevatten. De Kern en Actie gaan vooral over het begrip van de tekst. Hierover meer in het stuk betreft Uitgangspunten.

Doel:

Inzicht krijgen in een tekst, waarna verdiept overzicht zorgt voor een verruiming van de aanwezige kennis en motivatie om deze te blijven uitbreiden.

Uitgangspunten van het stappenplan zijn:

Globaal overzicht

In de eerste 2 stappen wordt gekeken naar de titel, plaatjes en evt.tussentitels. Daarbij wordt de vraag gesteld: waar gaat de tekst over en wat weet je er al van? De voorkennis wordt in snel tempo, zonder afdwalen naar andere onderwerpen, doorgenomen. Vervolgens wordt de tekst gescand, de tekstsoort en het leesdoel bepaald. Ten slotte wordt de tekst in een begin,midden en eindstuk verdeeld.

Inzicht

Stap 3, 4 en 5 van het stappenplan behandelen het daadwerkelijk lezen en herlezen van de tekst. Er wordt een alinea gelezen, waarbij af en toe wordt gestopt om te visualiseren wat er geschreven is. Daarbij wordt de vraag gesteld: Zie je het voor je? Maak een filmpje of plaatje in je hoofd. (stap 3)Vervolgens wordt de alinea nogmaals gelezen en worden belangrijke aspecten gemarkeerd in de tekst. (stap 4). Door actief bezig te blijven in de tekst ener over na te denken, wordt het eigen leesproces gestuurd. Onbekende woorden worden onderstreept en er wordt achterhaald wat de betekenis is. Dit kan zowel in samenspraak met een andere lezer als alleen plaatsvinden. De voorkeur ligt in het samen doen, zodat van elkaar geleerd kan worden.

De tekst van die alinea wordt voor de laatste keer doorgenomen en alleen de allerbelangrijkste woorden worden in de kantlijn gezet op de plek waar ze gevonden worden in de tekst (stap 5). De tekst wordt ongeveer 3 keer gelezen en er wordt op een steeds dieper niveau over nagedacht.

Verdiept overzicht

 In deze fase (stap 6) wordt er een verdiept overzicht van de tekst gemaakt.De woorden uit de kantlijn worden verwerkt, aangevuld met voorbeelden uit de tekst. Er wordt, als dit aansprekend is voor de leerstijl van de leerling, met kleuren en tekeningen gewerkt. De belangrijkste verbanden in de tekst worden door middel van pijlen aangegeven. De manier hoe dit gebeurt, is heel persoonlijk en afhankelijk van het doel waarmee de tekst gelezen is.

 Strategieën als middel om je doel te bereiken

Tijdens de lessen van Begrijpend Lezen – Alle teksten de baas worden naast het gebruik van het stappenplan bij een tekst ook lessen besteed aan de volgende strategieën:

1. Het vinden van verwijswoorden
2. Verbindingswoorden
3. Het gebruik van informatiebronnen (woordenboek, internet, encyclopedie enz.) om de betekenis van woorden te achterhalen.
4. Synoniemen leren herkennen

Ook worden er verschillende manieren geoefend van het beantwoorden van vragen bij een tekst. Bij dit laatste onderdeel is het van belang dat het bewijs van het antwoord in de tekst wordt gevonden.

Doordat het stappenplan deze kort uitgelegde en geoefende strategieën met elkaar verbindt, is het een compleet pakket geworden om een tekst goed te kunnen doorgronden. Modelen wordt als belangrijkste didactische instrument gezien. Van voordoen via samen doen naar zelf doen.

Het stappenplan kan omgekeerd worden gebruikt om als leidraad te fungeren voor de voorbereiding van een spreekbeurt, werkstuk of boekbespreking.Tenslotte is deze manier van werken geschikt voor alle leeftijden, niveaus en vakgebieden.

In het nieuwe schooljaar worden weer cursussen voor onderwijsprofessionals gegeven.
Na het volgen van deze cursus:

1. Heb je kennis van de basisvaardigheden die nodig zijn om te leren begrijpend lezen. Denk hierbij aan de werking van de hersenen, motorische vaardigheden en de werking van het visuele systeem. (Basis)
2. Heb je geleerd wat er nodig is om goed te kunnen begrijpen wat je leest. Hierbij valt te denken aan taalvaardigheden, woordenschat, Leesstrategieën,tekstopbouw en nog veel meer! (Kern)
3. Kun je meteen aan de slag met het stappenplan en 6 lessen met spelletjes en materiaal ideeën om het begrijpend lezen te verbeteren (Actie).
4. Ben je officieel gecertificeerd trainer Begrijpend lezen – Alle teksten de Baas.

Lezen: van papier of scherm?

Samenvatting van een artikel van Kennislink. 

Lezen: van papier of scherm?

In dit artikel van Kennislink (Erica Renckens) kun je lezen wat de voor- en nadelen zijn van het lezen van een scherm. Hiervoor is Adriaan van der Weel geïnterviewd (Medeoprichter van E-read en hoogleraar aan de universiteit van Leiden).

Voordelen

Digitale middelen zijn goed in te zetten voor Technisch Lezen. (blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit). Ook kunnen deze middelen beter aansluiten bij de belevingswereld van kinderen en zijn er daardoor op school meer differentiatie mogelijkheden.

Nadeel voor begrijpend lezen

Het brein verwerkt teksten die gelezen worden van een scherm minder diep.

Oorzaak

Als je een tekst beter wil begrijpen, moet je informatie uit de tekst integreren met je eigen kennis. Vloeiend lezen, woordenschat en concentratie zijn hiervoor van groot belang. Het monitoren van je eigen leesgedrag en het zo nodig bijsturen is essentieel voor het begrijpen van een tekst. EN DAAR GAAT HET MIS!

Verklaring

De verklaring die uit verschillende onderzoeken komt, is dat er via een scherm vaak oppervlakkig gelezen wordt. Terug scrollen gebeurt niet vaak en cognitieve uitdagingen gaat men uit de weg. En juist het diepgaand lezen is van belang om een tekst goed te begrijpen. Hier is concentratie, geduld en discipline voor nodig. Als je dit niet vaak oefent, ontwikkel je zulke vaardigheden niet of verlies je ze weer.

Wat kan je er aan doen?

Het helpt bijvoorbeeld als een leerling tijdens het lezen korte samenvattingen maakt of steekwoorden noteert. Dat leidt tot een beter tekstbegrip.
Verder zouden digitale leeromgevingen het scrollen zoveel mogelijk moeten voorkomen en moeten zorgen dat leerlingen overzicht krijgen over een tekst.
T
enslotte wordt het gebruik van meer boeken in het onderwijs genoemd.

Meer leren en weten?

Wil je meer leren over het verbeteren van tekstbegrip? Wil je praktische handvatten om dit goed aan te pakken? Word trainer Begrijpend Lezen – Alle teksten de baas!

https://www.begrijpendlezen.cc/begrijpend-lezen-trainers/

Blogs

Zie ook mijn andere blogs:

Bijwijzen tijdens het lezen van een tekst.

Ik zie het, ik begrijp het!