Spelen met woorden, zinnen en teksten

Wat is er nodig om tot leesbegrip te komen? En hoe kun je dit bereiken? Lees de informatie en ga aan de slag met de oefeningen en spelletjes. Veel plezier!

Allereerst is een vlotte verwerking van woorden, zinnen en teksten nodig om een tekst beter te begrijpen. Als een leerling nog aan het decoderen is, dus de letters tot woorden maken en de woorden tot zinnen, doet dat een groot beroep op het werkgeheugen. Daarom is het vloeiend kunnen lezen een vereiste om aan het begrijpend lezen te kunnen beginnen. Hiermee bedoel ik dus niet: het maken van vragen bij een tekst. Nee, ik bedoel hiermee vooral het praten over een tekst vanuit bijvoorbeeld je eigen ervaring, denkvragen stellen, van moeilijke woorden de betekenis achterhalen, synoniemen bedenken bij woorden uit de tekst en zo kan ik nog wel even doorgaan. Oefen dus met lezen, lees veel voor en zorg dat het leesplezier wordt ontwikkeld en vergroot.

Naast het vloeiend lezen hebben kinderen een goede woordenschat nodig om gesproken taal en geschreven teksten beter te kunnen begrijpen. Hiervoor is het nodig dat er van jongs af aan al voorgelezen wordt, met de kinderen wordt gepraat over verschillende onderwerpen, indrukken op worden gedaan tijdens buiten spelen, wandelen, autoritjes enzovoort. Praat met de kinderen en leer ze over deze wereld. Zo kunnen ze later hun eigen kennis gaan koppelen aan informatie uit bijvoorbeeld teksten.

Tips:

Wat daarbij leuk en nuttig is om te doen: schrijf moeilijke woorden met hun betekenis op een groot blad, hang het op een zichtbare plaats en gebruik het woord zo vaak als je maar kan.
Zorg verder ook voor boeken en informatie uit verschillende bronnen over een onderwerp. Hierdoor wordt de woordenschat sneller uitgebreid doordat de kinderen koppelingen binnen dezelfde context kunnen maken.

Tenslotte is het belangrijk dat kinderen zich bewust worden van de waarde van het taalgebruik en zinsbouw. Daarom hieronder 3 oefeningen/spelletjes die hier aan kunnen bijdragen.

Nog meer tips en gratis download

Speel met woorden.

Als je bijvoorbeeld het woord VIS neemt en je verandert de V in de P dan verandert onmiddellijk de betekenis van het woord. Hoed – Huid – Zuid enz. Leuk oefeningen voor jonge kinderen.

Speel met zinnen.

Neem een zin. Verander de woordvolgorde van de zin. De betekenis kan opeens helemaal anders zijn. Bijvoorbeeld: Moeder gaf Liesje straf. Of Liesje gaf moeder straf. Zie je het voor je? Kinderen vinden dit soort oefeningen vaak heel leuk omdat er hele rare situaties kunnen ontstaan.

Speel met teksten -> verander een woord in de eerste zin. Wat verandert er mee? Herschrijf en leer!

Voor deze oefening kun je een werkblad downloaden. Lees de tekst. Verander in de eerste zin een woord. Kijk wat je in de volgende zin moet veranderen en in de zinnen erna. De tekst wordt opeens helemaal anders. Op deze manier zien kinderen dat het gebruik van woorden en de manier waarop zinnen worden geschreven van alles kan doen met een tekst.

Voorbeeld van de opdracht Spelen met teksten

GRATIS DOWNLOAD: SYNONIEMEN

Synoniemen zijn woorden met (ongeveer) dezelfde betekenis. Je kunt veel oefeningen vinden waarbij je losse synoniemen moet benoemen. Nergens wordt uitgelegd waarom we ze gebruiken en hoe je ze herkent. En je vindt weinig tot geen oefeningen met hele zinnen of teksten waar synoniemen in staan. Tot vandaag!

In dit gratis te downloaden werkboekje krijg je uitleg wat synoniemen zijn. Maar er wordt vooral uitgelegd waarom we ze gebruiken. Ten eerste gebruiken we synoniemen om een tekst prettiger leesbaar te maken. Door het gebruik van synoniemen creëer je namelijk afwisseling in woorden. Ten tweede kun je woordbetekenissen afleiden door het gebruik van synoniemen. Zo leer je nieuwe woorden zonder woordenboek.

Na de uitleg zijn er 3 opdrachten die je kunt maken. Je oefent in opdracht 1 met het benoemen van losse synoniemen. Dit zijn meerkeuzevragen zoals je ze bij toetsen ook wel krijgt. Vervolgens leer je synoniemen te herkennen in samenhangende zinnen. Tenslotte ga je synoniemen in een tekst te herkennen. Dit is goed om te leren want het helpt je om de tekst beter te begrijpen.

Wist je dat synoniemen vaak worden gebruikt bij vragen bij een tekst? In de vraag staat dan een woord, waarna je in de tekst naar een beschrijving of synoniem moet zoeken. Kijk maar naar dit voorbeeld:

De papegaai

Inhoudsopgave

  1. Inleiding                        2
  2. Afkomst                         3
  3. Uiterlijk                          6
  4. Voedsel                          8
  5. Huisdier                         9
  6. Ziektes                           11
  7. Slot                                14

Harm heeft een papegaai en wil meer weten over de geschiedenis van zijn huis papegaai en waar hij oorspronkelijk vandaan komt. Op welke bladzijdes in dit boek staat deze informatie?

Bij deze opdracht moet je het verband kunnen leggen tussen de betekenis van Afkomst en Geschiedenis en Oorspronkelijk. Als je niet weet wat synoniemen zijn en hoe je de betekenis door deze woorden kunt afleiden, kun je deze vraag niet goed beantwoorden.

Als je alle opdrachten hebt gemaakt, kun je op de laatste bladzijde van dit werkboekje kijken of je het goed hebt gedaan. Daar staan de antwoorden van alle opdrachten.

Veel succes en plezier met de synoniemen!

GRATIS DOWNLOADS: 4 Sorteertaken voor groep 6-8

De sorteertaak: zo wordt begrijpend lezen toch nog leuk! Lezen, knippen, nadenken over de tekst, plakken en versieren. Dat klinkt goed hè!

De sorteertaak is een andere manier van het verwerken van een tekst dan het maken van vragen. Ten eerste is het is veel leuker om te doen. Dat komt doordat de kinderen actief met een tekst bezig zijn: zowel actief in het denken als actief met schaar en lijm. Bovendien is uit onderzoek gebleken dat kinderen veel intensiever met de inhoud van de tekst bezig zijn, waardoor ze de verbanden tussen tekstdelen ook ontdekken. En tenslotte helpt de sorteertaak om vragen bij een tekst makkelijker te beantwoorden. Hoewel die vragen waarschijnlijk niet meer nodig zijn, omdat je ook op deze manier goed kunt zien of een leerling de tekst begrepen heeft.

Zo werkt het:


1. De kinderen lezen de tekst. (evt. met markeren of aantekeningen maken.)
2. Vervolgens knippen ze de woorden die onderaan de tekst in de hokjes staan, los.
3. Daarna gaan ze de woorden die bij elkaar horen in groepjes zetten. Let op: ze mogen zelf bepalen hoeveel groepjes ze maken. Het moet wel gerelateerd zijn aan de tekst.
4. Er staan ook lege vakjes waarin ze zelf woorden kunnen schrijven die ze belangrijk vinden.
5. Als ze dat hebben gedaan, vertellen ze aan iemand anders waarom ze het op die manier hebben gegroepeerd. Dat kan een klasgenoot zijn, de leerkracht, maar ook papa of mama in het geval van thuisonderwijs.

Hieronder kun je de tekst en de sorteertaak gratis downloaden. Veel plezier!

Wil je ook trainer Alle teksten de baas worden? Kijk op https://www.begrijpendlezen.cc/begrijpend-lezen-trainers/
voor meer informatie.